ว.PA 2569 ขอวิทยฐานะครูชำนาญการยังไง ทีละขั้น เอกสาร คลิป เกณฑ์คะแนน

ว.PA คืออะไร ต่างจากเกณฑ์เก่ายังไง

"ว.PA" เป็นชื่อเรียกหลักเกณฑ์และวิธีการประเมินตำแหน่งและวิทยฐานะข้าราชการครู ตำแหน่งครู ตามหนังสือสำนักงาน ก.ค.ศ. ที่ ศธ 0206.3/ว 9 ลงวันที่ 20 พฤษภาคม 2564 มีผลใช้บังคับตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2564 ส่วน PA ย่อมาจาก Performance Agreement หรือข้อตกลงในการพัฒนางาน ซึ่งครูทุกคนต้องทำกับผู้อำนวยการโรงเรียนทุกปีงบประมาณ

คู่มือของ ก.ค.ศ. เขียนเหตุผลไว้ชัดว่าเกณฑ์ยุคก่อนให้น้ำหนักกับเอกสาร รางวัล และชั่วโมงอบรม มากกว่าผลที่เกิดกับผู้เรียน เกณฑ์ใหม่จึงเปลี่ยนไปดูห้องเรียนจริงแทน คือดูแผนที่ใช้สอนจริง ดูคลิปคาบสอนที่ห้ามตัดต่อ และดูผลงานของนักเรียนหลังเรียนจบคาบนั้น สำหรับชำนาญการกับชำนาญการพิเศษไม่ต้องเขียนผลงานทางวิชาการเล่มหนาแบบเดิม ผลงานทางวิชาการ (ด้านที่ 3) ใช้กับระดับเชี่ยวชาญขึ้นไปเท่านั้น

อีกเรื่องที่เปลี่ยนคือการประเมินทั้งหมดย้ายไปทำออนไลน์ในระบบ Digital Performance Appraisal หรือ DPA ซึ่งเปิดให้ยื่นคำขอได้ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2565 และผลประเมิน PA รายปีตัวเดียวกันนี้ยังใช้เป็นฐานของการเลื่อนเงินเดือนและการประเมินคงวิทยฐานะด้วย ครูจึงไม่ต้องทำเอกสารแยกหลายชุดเหมือนเดิม

ข้อตกลง PA รายปี ต้องเขียนอะไร และประเมินกันยังไง

ข้อตกลงในการพัฒนางานทำปีงบประมาณละครั้ง (1 ตุลาคมถึง 30 กันยายน) แบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ 1 คืองานตามมาตรฐานตำแหน่ง ครูต้องระบุภาระงานให้ครบตามที่ ก.ค.ศ. กำหนดในหนังสือ ว 21/2564 (รวมไม่น้อยกว่า 20 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ แบ่งเป็นชั่วโมงสอน งานส่งเสริมการเรียนรู้ งานพัฒนาคุณภาพสถานศึกษา และงานตอบสนองนโยบาย) แล้วเขียนว่าจะทำอะไรใน 3 ด้าน คือการจัดการเรียนรู้ 8 ตัวชี้วัด การส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ 4 ตัวชี้วัด และการพัฒนาตนเองและวิชาชีพ 3 ตัวชี้วัด

ส่วนที่ 2 คือ "ประเด็นท้าทาย" ครูเลือกปัญหาจริงในห้องเรียนของตัวเองมาหนึ่งเรื่อง แล้วเขียนวิธีดำเนินการ ตั้งเป้าผลลัพธ์ทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ส่วนนี้สำคัญกว่าที่หลายคนคิด เพราะคลิปและผลงานผู้เรียนที่จะส่งตอนขอวิทยฐานะต้องเชื่อมโยงกับประเด็นท้าทายนี้

เรื่องระดับที่ต้องเขียนให้ถึง ครูที่ยังไม่มีวิทยฐานะถูกคาดหวังที่ระดับ "ปรับประยุกต์" (Apply & Adapt) แต่ถ้ากำลังจะขอชำนาญการ ภาพที่กรรมการอยากเห็นในคลิปคือระดับ "แก้ไขปัญหา" (Solve the Problem) ซึ่งเป็นระดับที่คาดหวังของครูชำนาญการ คู่มือเปิดช่องไว้ว่าประเด็นท้าทายเขียนให้สูงกว่าระดับปัจจุบันได้ จึงควรตั้งประเด็นท้าทายเป็นโจทย์แก้ปัญหาการเรียนรู้ที่วัดผลได้จริงตั้งแต่ 1–2 ปีก่อนยื่น

เมื่อสิ้นปีงบประมาณ ผู้อำนวยการโรงเรียนจะตั้งกรรมการ 3 คนมาประเมิน คือผู้อำนวยการเป็นประธาน กับกรรมการอีก 2 คนที่เป็นศึกษานิเทศก์ ผู้สอนในมหาวิทยาลัย ครูจากโรงเรียนอื่นที่มีวิทยฐานะไม่ต่ำกว่าชำนาญการพิเศษ หรือผู้ทรงคุณวุฒิ ทุกตัวชี้วัดให้คะแนน 1–4 เทียบกับระดับที่คาดหวัง ผลที่ผ่านต้องไม่ต่ำกว่าร้อยละ 70 และผลนี้แหละที่นับเป็น "รอบ" ตอนยื่นขอวิทยฐานะ

คุณสมบัติผู้ยื่นขอครูชำนาญการ เช็กให้ครบก่อนเริ่มถ่ายคลิป

ก่อนเสียเวลาเตรียมไฟล์ ให้ไล่เช็กคุณสมบัติตามแบบคำขอของ ก.ค.ศ. ทีละข้อ ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง สถานศึกษาจะนำคำขอเข้าระบบไม่ได้หรือถูกตีกลับตั้งแต่ขั้นตรวจคุณสมบัติ

• ระยะเวลา: ดำรงตำแหน่งครู (คศ.1) มาแล้วไม่น้อยกว่า 4 ปีติดต่อกัน นับถึงวันยื่นคำขอ (ลดเหลือ 3 ปีได้ถ้าเข้าเงื่อนไขในหัวข้อลดระยะเวลาด้านล่าง) ช่วงครูผู้ช่วย 2 ปีไม่นับรวม
• ผล PA: มีผลการพัฒนางานตามข้อตกลงย้อนหลัง 3 รอบการประเมิน ทุกรอบต้องไม่ต่ำกว่าร้อยละ 70 (ครูในโรงเรียนพื้นที่ยะลา ปัตตานี นราธิวาส และ 4 อำเภอของสงขลา ใช้ 1 รอบ)
• วินัยและจรรยาบรรณ: ช่วง 4 ปีย้อนหลังไม่เคยถูกลงโทษทางวินัยหรือถูกวินิจฉัยทางจรรยาบรรณวิชาชีพที่หนักกว่าภาคทัณฑ์
• ภาระงาน: มีภาระงานครบตามที่ ก.ค.ศ. กำหนดในทุกรอบที่นำมาใช้
• ผลงานที่ส่ง: แผนและคลิปต้องมาจากการสอนจริงในตำแหน่งปัจจุบัน และตรงกับรายวิชาหรือกลุ่มสาระที่ระบุในคำขอ

ขั้นตอนยื่นขอวิทยฐานะผ่านระบบ DPA ทีละขั้น

ครูไม่ได้กดยื่นในระบบด้วยตัวเองตั้งแต่ต้นจนจบ คนนำข้อมูลเข้าระบบคือแอดมินของสถานศึกษา ครูมีหน้าที่เตรียมคำขอพร้อมไฟล์ให้ครบแล้วยื่นต่อโรงเรียน จากนั้นคำขอจะส่งต่อให้แอดมินเขตพื้นที่หรือส่วนราชการตรวจ แล้วจึงไปถึงกรรมการผู้ประเมิน 3 คนที่ กศจ. หรือ อ.ก.ค.ศ. ที่ ก.ค.ศ. ตั้งเป็นผู้แต่งตั้ง

ตามที่คู่มือและแหล่งสรุปของเขตพื้นที่อธิบายไว้ ยื่นคำขอได้ตลอดปี แต่ยื่นได้ภาคเรียนละ 1 ครั้ง ถ้าไม่ผ่านแล้วอยากยื่นใหม่ ต้องรอหนังสือแจ้งมติไม่อนุมัติของคำขอเดิมก่อน ระบบ DPA อยู่ที่ dpa.otepc.go.th และสอบถามเรื่องระบบได้ที่สำนักงาน ก.ค.ศ. โทร 0 2280 2831

คลิปการสอน 2 ไฟล์ กับผลงานผู้เรียน กติกาที่ห้ามพลาด

คลิปที่ 1 คือคลิปบันทึกการสอน เป็นหัวใจของด้านที่ 1 คู่มือกำหนดให้ถ่ายระหว่างสอนจริงด้วยกล้องตัวเดียว ถ่ายรวดเดียวไม่หยุด ห้ามตัดต่อ ห้ามมีไตเติ้ลหรือเพลงประกอบ ห้ามเดินกล้องตามครูหรือนักเรียน ห้ามย้ายมุมกล้อง ให้ตั้งกล้องมุมกว้างแบบมุมสูงไว้ที่มุมซ้ายหรือขวาด้านหน้าห้องให้เห็นทั้งห้อง ภาพและเสียงต้องชัดพอให้กรรมการประเมินได้ ครูใช้ไมโครโฟนได้ ความยาวตามคาบจริงแต่รวมไม่เกิน 60 นาที ส่ง 1 ไฟล์เท่านั้น ถ้าสอนออนไลน์ก็ใช้หลักเดียวกันโดยอัดผ่านโปรแกรมตลอดคาบ

คลิปที่ 2 คือคลิปเล่าสภาพปัญหา ที่มา หรือแรงบันดาลใจของแผนที่สอน ครูต้องปรากฏตัวและบรรยายเอง แทรกภาพนิ่งหรือสไลด์ได้ แต่ห้ามมีเพลงประกอบ ห้ามมีเสียงเอฟเฟกต์ และห้ามซ้อนตัวอักษรระหว่างนำเสนอ ความยาวไม่เกิน 10 นาที เนื้อหาควรเล่าว่าเจอปัญหาอะไรกับผู้เรียนกลุ่มนี้ วิเคราะห์ยังไง ทำไมเลือกวิธีสอนในคลิปแรก และเชื่อมกับประเด็นท้าทายใน PA

ไฟล์ผลลัพธ์ผู้เรียนใช้ประเมินด้านที่ 2 ต้องเป็นผลงานที่เกิดหลังจากคาบในคลิปแรก ส่งรวมไม่เกิน 3 ไฟล์ จุดที่คนมักพลาดคือส่งแต่ผลงานเด็กเก่ง คู่มือบอกให้นำเสนอผลงานรายบุคคลทั้งคนที่สำเร็จมากและสำเร็จน้อย และครอบคลุมอย่างน้อยร้อยละ 75 ของกลุ่มเป้าหมาย

เกณฑ์คะแนนผ่าน แยกตามวิทยฐานะ

ด้านที่ 1 ทักษะการจัดการเรียนรู้และการจัดการชั้นเรียน เต็ม 40 คะแนน กรรมการดูจาก 8 ตัวบ่งชี้ที่มองผ่านตัวผู้เรียน เช่น ผู้เรียนเข้าใจบทเรียน เชื่อมความรู้เดิมกับความรู้ใหม่ ได้สร้างความรู้เอง ได้รับข้อมูลสะท้อนกลับ และกำกับการเรียนรู้ของตัวเองได้ ด้านที่ 2 ผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน เต็ม 20 คะแนน ดูจาก 4 ตัวบ่งชี้ ว่าผลงานเกิดจากการสอนของครูจริงไหม และสะท้อนทักษะพื้นฐาน ความสามารถในการเรียนรู้ และการบูรณาการทักษะการทำงานตามวัยของผู้เรียนหรือเปล่า ทุกตัวบ่งชี้ให้ 1–5 คะแนนตาม rubric

เดิมคู่มือเขียนว่าต้องได้คะแนนจาก "กรรมการแต่ละคน" ถึงเกณฑ์ แต่ ก.ค.ศ. ปรับเกณฑ์ตัดสินตามหนังสือ ที่ ศธ 0206.3/679 ลงวันที่ 28 เมษายน 2566 เป็นให้ได้คะแนนถึงเกณฑ์จากกรรมการไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 คน ทั้งด้านที่ 1 และด้านที่ 2 และให้ทบทวนคำขอที่เคยไม่ผ่านตามเกณฑ์เดิมด้วย

เงื่อนไขลดระยะเวลา 4 ปี เหลือ 3 ปี และอัปเดตเดือนกันยายน 2569

หนังสือ ก.ค.ศ. ที่ ศธ 0206.4/ว 4 ลงวันที่ 28 มกราคม 2564 ให้ลดระยะเวลาการดำรงตำแหน่งหรือวิทยฐานะก่อนยื่นจาก 4 ปีเหลือ 3 ปี โดยมีเงื่อนไขซ้อนกันสองชั้น ชั้นแรก ต้องมีผลการประเมินการปฏิบัติงานระดับดีเด่น 4 รอบการเลื่อนเงินเดือนล่าสุดติดต่อกันก่อนยื่นคำขอ ชั้นที่สอง ต้องเข้าข้อใดข้อหนึ่งในรายการด้านล่าง ข้อยกเว้นคือครูในพื้นที่พิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ใช้สิทธินับเวลาทวีคูณไปแล้ว ไม่ได้รับเงื่อนไขนี้ซ้ำ

เดือนกันยายน 2569 มีหนังสือใหม่ 2 ฉบับที่กระทบคนกำลังวางแผนยื่น ฉบับแรกคือ ว 12/2569 ยกเลิกรายชื่อโรงเรียนในพื้นที่พิเศษชุดเดิม แล้วประกาศรายชื่อใหม่ 3,657 แห่ง มีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ถ้าโรงเรียนเดิมของคุณหลุดจากรายชื่อ แต่ปฏิบัติหน้าที่ครบ 3 ปีและมีคุณสมบัติครบภายใน 30 กันยายน 2569 ยังยื่นโดยใช้สิทธิ์ลดเวลาได้อีก 1 ครั้ง ภายใน 31 มีนาคม 2570 ฉบับที่สองคือ ล 587/2569 ลงวันที่ 24 กันยายน 2569 ซักซ้อมว่าครูที่ใช้วุฒิปริญญาโทสอบบรรจุเป็นครูผู้ช่วย นำวุฒิปริญญาโทใบเดียวกันนั้นมาใช้ลดระยะเวลาไม่ได้ เพราะไม่ใช่คุณวุฒิที่สูงขึ้น

• ภาษาต่างประเทศ: ผลสอบสูงกว่าระดับ B1 ตาม CEFR (ครูกลุ่มสาระภาษาต่างประเทศต้องสูงกว่า B2) ผลสอบมีอายุไม่เกิน 2 ปี นับถึงวันยื่น
• พื้นที่พิเศษ: ปฏิบัติงานในโรงเรียนที่ ก.ค.ศ. ประกาศเป็นพื้นที่พิเศษ (เกาะ ภูเขาสูง พื้นที่เสี่ยงภัยความมั่นคง ฯลฯ) ไม่น้อยกว่า 3 ปี นับถึงวันยื่น และวันยื่นต้องยังอยู่โรงเรียนนั้น
• วุฒิสูงขึ้น: ได้ปริญญาโทหรือเอกที่เกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ (ไม่รวมสาขาบริหารการศึกษา) เป็นวุฒิที่ ก.ค.ศ. รับรอง และห้ามใช้วุฒิระดับเดียวกันซ้ำ
• กรอบคุณวุฒิวิชาชีพ: ผ่านการประเมินสมรรถนะตามกรอบคุณวุฒิวิชาชีพชั้น 8 ที่สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพรับรอง ใช้ได้เพียงครั้งเดียว

ข้อผิดพลาดที่ทำให้ตก ทั้งที่สอนดี

ความผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากการสอนไม่ดี แต่มาจากการไม่ทำตามกติกาไฟล์และคุณสมบัติที่เขียนไว้ชัดในคู่มือ ลองไล่เช็กรายการนี้ก่อนส่งให้แอดมินโรงเรียน

• คลิปการสอนมีการตัดต่อ หยุดกล้อง ใส่ไตเติ้ล ใส่เพลง หรือแพนกล้องตามครู ซึ่งผิดรูปแบบที่กำหนด
• คลิปยาวเกิน (คลิปสอนเกิน 60 นาที คลิปเล่าปัญหาหรือคลิปผลงานเกิน 10 นาที) หรือไม่ใช่ไฟล์ mp4
• คลิปเล่าปัญหาไม่เห็นตัวครู ใช้เสียงบรรยายอย่างเดียว หรือซ้อนตัวอักษรเต็มจอ
• แผนการจัดการเรียนรู้ไม่ตรงกับสิ่งที่เกิดในคลิป หรือเป็นแผนของรายวิชาอื่นที่ไม่ตรงกับที่ระบุในคำขอ
• ส่งผลงานผู้เรียนแบบภาพรวม หรือเลือกแต่คนเก่ง ไม่ครอบคลุมร้อยละ 75 ของกลุ่มเป้าหมาย
• ภาพหรือเสียงไม่ชัดจนกรรมการประเมินพฤติกรรมผู้เรียนไม่ได้ เช่น ถ่ายย้อนแสง หรือได้ยินแต่เสียงครู
• ผล PA บางรอบต่ำกว่าร้อยละ 70 หรือภาระงานไม่ครบ ทำให้ไม่ผ่านตั้งแต่ขั้นคุณสมบัติ
• ใช้เงื่อนไขลดเวลาผิด เช่น ใช้วุฒิ ป.โท ที่ใช้บรรจุ หรือโรงเรียนไม่อยู่ในรายชื่อพื้นที่พิเศษฉบับที่ใช้บังคับ
• ยื่นซ้ำก่อนได้รับหนังสือแจ้งมติไม่อนุมัติของคำขอเดิม

มีเพื่อนหรือน้องกำลังสอบครูผู้ช่วยอยู่ไหม

ทุกขั้นในบทความนี้เริ่มนับหลังจากสอบบรรจุติดแล้วเท่านั้น ถ้ามีเพื่อนร่วมรุ่น น้องฝึกสอน หรือคนในครอบครัวที่กำลังเตรียมสอบครูผู้ช่วย ส่งลิงก์ snamsob.com ไปให้ได้ครับ มีข้อสอบภาค ก และวิชาเอกหลักพร้อมเฉลยอธิบาย ระบบจับให้ว่าพลาดหัวข้อไหนบ่อย แล้วดึงชุดฝึกซ่อมหัวข้อนั้นขึ้นมาให้ ลองทำฟรีได้ก่อน ไม่ต้องผูกบัตร